kaple svatého Jiří (Litovel) Kaplica

Kaplica świętego Jerzego w Litovli, zwana także Morawską albo Czeską, to późnogotycka budowla z roku 1484. Jest wpisana do rejestru jako zabytek nieruchomy.

Powstała w kompleksie kościelnym wokół kościoła parafialnego świętego Marka, który przylegał do murów miejskich. Oprócz kościoła i kaplicy należały do niego cmentarz, plebania, szkoła rozebrana w roku 1864 oraz tymczasowa dzwonnica. Archeolodzy w latach dziewięćdziesiątych dwudziestego wieku ustalili, że kaplica stoi na istniejącym już wcześniej cmentarzu, ponieważ groby sięgają pod jej fundamenty. Znaleźli także pozostałości starszego budynku o długości dziewięciu metrów, z murami grubymi na sto trzydzieści centymetrów. Prawdopodobnie była to starsza kaplica, być może cmentarna kaplica świętego Marka. Wspomina o niej akt fundacyjny litovelskiego sukiennika Tomáša Walhara z roku 1503.

Na piśmie kaplica pojawia się po raz pierwszy w księdze miejskiej w roku 1497. Już rok wcześniej powstało przy niej bractwo literackie, a jego akt założycielski zachował się do dziś. Przekazuje się, że kaplica została zbudowana dla utrakwistów albo dla Kościoła braci czeskich. Nie jest to jednak udokumentowane i nie przemawia za tym także wystrój. Później odbywały się tu nabożeństwa protestanckie, potwierdzone jeszcze w roku 1630. Pod koniec szesnastego wieku doszedł chór muzyczny, a w dziewiętnastym wieku zmodyfikowano maswerki okien.

Po powodziach w roku 1997 kaplica przeszła rekonstrukcję. Konserwatorzy odsłonili wówczas malowidła ścienne, które odnowiono w latach 2009 do 2011. Dzięki nim doprecyzowano czas powstania, który starsze szacunki umieszczały między rokiem 1440 a 1513. Napis na chórze z roku 1580 wspomina budowlę z roku 1484 i jej naprawę. Napis na fresku świętego Jana podaje rok 1485.

Fundatora zdradzają herby w sklepieniu. Na centralnym zworniku nad prezbiterium znajduje się herb Karola starszego z Vlašimi, otoczony tarczami z Chrystusem, królem Dawidem i innymi świętymi. Karol starszy był w roku 1440 królewskim starostą Litovli, w latach 1459 do 1466 morawskim podkomorzym, a w wojnach czesko-węgierskich opowiadał się po stronie Macieja Korwina. Nie dożył ukończenia kaplicy, zmarł około roku 1480. Ród panów z Vlašimi wygasł w linii męskiej w roku 1520 wraz ze śmiercią jego bratanka Jiříego, a dobra przejęli panowie z Boskovic.

Według analizy historyczno-artystycznej budowniczy prawdopodobnie czerpał inspirację z Wielkiego Refektarza ratusza we Wrocławiu. Właśnie tam w roku 1474 uczestniczył w rokowaniach dyplomatycznych bratanek Karola, Václav z Boskovic.