Kościół Świętych Filipa i Jakuba w Všeňa jest wybitnym neogotyckim zabytkiem niedaleko Hrubej Skála. Panuje nad krajobrazem Central Lusatia i Český ráj. Pierwotnie zbudowany około 1300 przez rodzinę Markvartici, przeszedł kilka remontów przy zachowaniu oryginalnej prezbiterium i zakrystii. Obecna struktura neogotycka wynika głównie z wpływu architekta Bernhard Grueber w 1836 roku, co czyni ją znaczącym zabytkiem historycznym.

Kościół sięga początku XIV wieku, kiedy Czechy były częścią Świętego Cesarstwa Rzymskiego pod rządami Jana Luksemburga. W tym okresie gotycka architektura kwitła w całej Europie, odzwierciedlając religijny zapał i transformację kulturową. Pierwotny mały kościół zbudowany przez rodzinę Markvartici został zastąpiony nową gotycką budowlą około 1300 roku. W 1595 roku przeszedł gruntowną renowację pod Jaroslav z Vartemberka i został odbudowany po pożarze w 1832 roku, pod wpływem rodziny Rohan.

Architektualnie, kościół rozpoczął jako mała gotycka struktura, która ewoluowała do swojej obecnej neogotyckiej formy poprzez różne fazy renowacji. Oryginalna prezbiterium i zakrystia z wczesnego pochodzenia gotyckiego pozostają nienaruszone. W 1836 roku Bernhard Grueber zaprojektował nawę w stylu hallowystykowym, która jest dziś decydującą cechą. Struktura ta posiada poligonalne elementy wczesnogotyckie w prezbiterium, neogotycką iglicę na zachodniej elewacji oraz ośmiokątną podstawę przechodzącą do kwadratowej górnej części. W prezbiterium znajduje się pięć wyostrzonych gotyckich okien, podczas gdy zakrystia posiada krzyżowo żebrowany skarbiec z profilowanym portalem prowadzącym do niego. Nawa jest ozdobiona neogotyckim wykładziną wstążkową wspieraną przez trzy pary filarów.

W całej swojej historii kościół doświadczył zmian własnościowych i administracyjnych, które ukształtowały jego rozwój. Początkowo wybudowany przez rodzinę Markvartici, w 1595 r. przeprowadzono znaczące renowacje w ramach Jaroslav z Vartemberka. Rodzina Rohan odegrała kluczową rolę w odbudowie wysiłków po pożarze 1832 roku. Wydarzenia te podkreślają trwałe znaczenie kościoła w różnych okresach historycznych.

Kościół Świętych Filipa i Jakuba jest bogaty w elementy artystyczne odzwierciedlające jego długą historię. W jego wnętrzu znajdują się głównie meble z XIX wieku, w tym barokowy ołtarz główny z początku XVII wieku, zdobiony posągami św. Vojtěcha i św. Wacława. Ołtarz przedstawia patronów kościoła, świętych Filipa i Jakuba, podczas gdy inny obraz przedstawia Trójcę Świętą. Tabernakulum rokoko uzupełnia te elementy. Ponadto dwa neogotyckie ołtarze boczne wzmacniają wnętrze kościoła, z których każdy posiada obrazy w obrębie arkady. Znacząco zachowany jest kamienny gotycki chrzcielnica, a spowiedzi domy artystycznie wykonane barokowej rzeźby św. Jana Nepomucenu z aniołami.

Wokół kościoła znajduje się cmentarz otoczony murami z dwoma widocznymi bramami łukowymi prowadzącymi do podwójnych schodów, zdobionych barokowymi posągami z początku XVIII wieku. Te rzeźby, stworzone przez rodzinę Jelínků z Kosmonosy, obejmują postaci św. Juda Thaddeusa, Świętego Wacława, Świętego Adalberta, Świętego Prokopiusza, Świętego Floriana i Świętego Józefa.

Dzisiaj Kościół Świętych Filipa i Jakuba pozostaje miejscem zainteresowania historycznego i architektonicznego. W latach 2001-2002 przeszedł odbudowę zewnętrzną, finansowaną przez dobroczyńcę Bohuslava Jana Horáčka, a 4 maja 2002 roku arcybiskup Karel Otčenášek pobłogosławił odnowioną fasadę. Kościół nadal jest aktywnym miejscem kultu, zarządzanym przez rzymskokatolicką parafię w Všeñu.

Do tego pomnika przyciągają nie tylko architektoniczne piękno i historyczne znaczenie, ale także spokojne położenie w Centralnej Łużycy. Jego mieszanka pochodzenia gotyckiego z neogotycką renowacją oferuje unikalny wgląd w bogate dziedzictwo kulturowe regionu. Kościół Świętych Filipa i Jakuba zaprasza do eksploracji, obiecując bogate doświadczenie dla zainteresowanych historią, architekturą i duchowością.