Rodinný dům Julia Pelikána Dom

Witajcie, szanowni goście, w jednej z najpiękniejszych i spokojnych części Olomouc, New Street. Proszę zatrzymać się na chwilę i skupić się w pełni na budynku, który stoi teraz tuż przed tobą. Stoisz przed domem rodzinnym Juliusa Pelikana, budynku, który nie jest tylko zwykłym domem mieszkalnym, ale prawdziwym świadectwem bardzo interesującej ery czeskiej architektury i sztuki. Pierwsze wrażenie, które promieniuje z niego jest poczuciem stabilności, ale także pewną zabawą i niezachwianym charakterem. Spójrz na jego ogólny wygląd i zobacz, jak ten budynek różni się od okolicznych domów. Jest to miejsce, w którym osobista potrzeba artysty spotyka wizję architekta i to właśnie ten dialog można dziś poczuć, stojąc tutaj i obserwując jej twarz.

Wróćmy razem w czasie prawie sto lat wstecz do czasu, gdy Ołomuniec zaczął rysować nowy obraz miasta. Jest rok dziewięćset dwadzieścia cztery i jest plan budowy tego domu w Ołomuńcu. Specjalnie wykonano go dla rzeźbiarza Julius Pelikán. Wyobraźcie sobie atmosferę pierwszej republiki, epokę optymizmu, rozkwit kultury i poszukiwanie nowej, własnej tożsamości. W tym duchu dom został zaprojektowany przez architekta Josefa Štěpka. Prace budowlane trwały krótko, od roku dziewięćset dwadzieścia cztery do roku dziewięćset dwadzieścia pięć, a rezultatem był ten jednopiętrowy murowany dom, który miał służyć nie tylko jako gniazdo rodzinne, ale przede wszystkim jako miejsce stworzenia. Dla rzeźbiarza dom to nie tylko miejsce odpoczynku, jest to przestrzeń, w której powstają dzieła, gdzie zwalcza się materiał i gdzie potrzebny jest pokój i światło. Dlatego dom został zaprojektowany, aby połączyć prywatność życia rodzinnego z wymagającą pracą w studio.

Zwróćcie teraz uwagę na samą architekturę, ponieważ jest w niej najcenniejsza rzecz. Jeśli spojrzycie na kształty i linie domu, zauważycie, że nie jest to stały ani prosty obiekt. Ten dom jest jednym z przedstawicieli nowoczesnego Rondocubism. Może słyszeliście to imię po raz pierwszy, ale spójrzcie uważnie. Rondocubizm był wtedy w bardzo specyficznym czeskim kierunku, który przybrał ostre krawędzie i sztywność kubizmu i zmiękczył je kręgami, łukami i cylindrycznymi kształtami. To styl, który chciał wyrazić narodową dumę i radość z nowego początku. Spójrz na front domu. Należy zauważyć, jak architekt Josef Štěpánek pracował z powierzchniami i tomami. Cały budynek jest jednopiętrowy, ale wygląda na bardzo zrównoważony.

Szczególnie interesujący szczegół, na który chciałbym zwrócić państwa uwagę, to powierzchnia elewacji. Jeśli przyjrzycie się temu bliżej, zobaczycie, że jest otoczony gipsem z bryzolitu. Brizolit był wówczas bardzo popularnym materiałem, który dostarczał budynki o określonej teksturze i odporności. To ta szorstsza struktura tynku w połączeniu z geometrycznymi kształtami Rondocubism sprawia, że dom jest zabytkiem kultury Republiki Czeskiej. To fascynujący kontrast między siłą rdzenia ceglanego a zewnętrzną warstwą, która bawi się światłem i cieniem w zależności od tego, jak świeci słońce.

Kiedy postrzegasz ten dom, spróbuj wyobrazić sobie jego wewnętrzny układ, który jest kluczowy dla tego typu konstrukcji. Dom podzielony jest na część mieszkalną, w której mieszkała rodzina, oraz dwie duże pracownie, tj. studia. Dla rzeźbiarza Juliusa Pelikana, te studia były sercem domu. Wyobraźcie sobie tam przestrzeń, pełną kurzu z kamienia lub gliny, z dużymi oknami, przez które światło dzienne przepływało, niezbędną do precyzyjnego kształtowania figur. To dualizm domu, podzielony na przestrzenie życia prywatnego i przestrzenie sztuki publicznej, nadaje willi jej głębokość. Julius Pelikán nie tylko tu mieszkał, ale tutaj utworzył swój ślad w historii czeskiej rzeźby.

Jednak historia tego domu nie jest tylko historią sztuki i piękna. Każda ściana tutaj niesie ślady cięższych czasów. Przejdźmy do drugiej wojny światowej. W tym czasie zmienił się pokój na Nowej Ulicy i ta willa, która została stworzona dla kreatywności i wolności, była zajmowana przez niemieckich oficerów. Jest to mroźny pogląd, że przestrzenie, gdzie dyskusje o sztuce i rzeźbach były wcześniej wymienione nagle stały się siedzibą władzy wojskowej i ścisłej dyscypliny. Ta warstwa historii daje dom pewien ładunek i przypomina nam, że nawet najpiękniejsze budynki są nierozerwalnie związane z losem ludzi i historią całego narodu. W ten sposób dom służył jako cichy świadek tragicznych wydarzeń połowy XX wieku, zanim mógł powrócić do pierwotnego charakteru.

Być może zastanawiacie się, dlaczego ten dom jest dziś tak ważny. Odpowiedź jest taka, że jest to jeden z stosunkowo niewielu zachowanych przykładów swojego czasu i stylu w Ołomuńcu. Rondocubizm nie był stylem masowym, był raczej wyrazem grupy architektów i artystów. Fakt, że ten dom przetrwał wojny, zmiany reżimów i stopniowy rozwój miasta czyni go prawdziwym skarbem. To jak otwarta książka o tym, jak ludzie w roku dziewięćset dwadzieścia pięć wyobrażali sobie nowoczesne mieszkania i jak chcieli połączyć funkcje z estetyką.

Jeśli spojrzysz ponownie na willę jako całość, spróbuj znaleźć w niej harmonię. Zauważcie, jak w otoczeniu znajduje się budynek jednopiętrowy, jak tynk bryzolitowy się starzeje i jak nadal promieniuje duchem swoich czasów. Tam kończy się czas, ale wciąż opowiada nam swoją historię. Jest to historia o ambicji architekta Josef Štěpánek, o kreatywności rzeźbiarza Juliusa Pelikana i o losie, z jakim miał do czynienia podczas ciemnych lat okupacji.

Dziękuję, że wpadłeś ze mną do tego specjalnego domu. Mam nadzieję, że udało ci się ujawnić jego architekturę i że interesowała cię historia ludzi, którzy byli powiązani z tym miejscem. Teraz zachęcam was do ponownego spojrzenia na willę, tym razem we własnym tempie. Spacer wokół niej, postrzegać jej tekstury, i być może wyobrazić sobie, jak wewnętrzne wyposażenie studia wyglądałoby, gdy Pelikan wykonane jego prace.

Teraz możesz dalej odkrywać piękno Ołomuńca. Nowa ulica ma wiele innych tajemnic i ciekawych miejsc, aby dowiedzieć się. Życzę miłego spaceru i wielu nowych bodźców. Do widzenia.