Evangelický kostel (Prostřední Suchá) Kościół

Kościół ewangelicki w Suchej Średniej, dziś części Hawierzowa, należy do Śląskiego Kościoła Ewangelickiego Wyznania Augsburskiego. Obok kościoła rozciąga się cmentarz ewangelicki o powierzchni 7589 metrów kwadratowych. Parafia Śląskiego Kościoła Ewangelickiego Wyznania Augsburskiego w Hawierzowie-Suchej jest właścicielem zarówno kościoła, jak i cmentarza.

Dzieje ewangelików w Suchej sięgają XVI wieku, kiedy tutejsza zwierzchność i jej poddani przyjęli reformację i stopniowo przejęli także miejscowy kościół. Odebrano go im 26 marca 1654 roku, kiedy komisja religijna go zamknęła. Mimo to zwierzchność nadal wspierała wiernych – w latach 1654–1664 na zamku w Suchej Dolnej ukrywał się ewangelicki kaznodzieja Jan Pragenus, a nauczycielami rodzin Golkowskich i Harasowskich, właścicieli Suchej Górnej, byli luterańscy duchowni Samuel Fiducius i Aleksander Pragenus. Po wydaniu patentu tolerancyjnego ewangeliccy wierni skupili się wokół nowego kościoła w Błędowicach. W 1852 roku powstała w Suchej pierwsza szkoła ewangelicka.

Założenie osobnego cmentarza wiąże się z rokiem 1860. Ewangelicy z Suchej Średniej kupili grunt od Bernarda Kocura i utworzyli ewangelicką gminę cmentarną. Cmentarz ogrodzili drewnianym płotem i zbudowali bramę wejściową. Pierwszy pochówek odbył się tam już 12 listopada 1860 roku. W 1872 roku na cmentarzu stanęła drewniana kaplica z wieżą i trzema dzwonami; dwa dzwony ufundowali prywatni dobroczyńcy. 31 lipca 1916 roku dzwony zarekwirował jednak rząd austriacki na cele wojenne.

Obecny kościół powstał w dwóch etapach. W latach 1924–1925 drewnianą kaplicę zastąpiła budowla murowana, pomyślana jako kaplica na 156 miejsc. Kamień węgielny poświęcono 3 sierpnia 1924 roku, a gotową budowlę 2 sierpnia 1925 roku. Dwanaście lat później, w 1937 roku, kaplicę przebudowano na kościół – rozbudowa objęła dwie nawy boczne z emporami, absydę ołtarzową i powiększony chór. Liczba miejsc wzrosła do 350. Uroczyste poświęcenie kościoła odbyło się 28 listopada 1937 roku. Aktu poświęcenia dokonał senior Oskar Michejda, a kazanie wygłosił ks. Józef Nierostek z Cieszyna. W okresie międzywojennym w zborze aktywnie działały Związek Młodzieży Ewangelickiej, młodzieżowy chór i Stowarzyszenie Kobiet Ewangelickich.

Po drugiej wojnie światowej zbór przejął pastor Jerzy Czyż, który w 1946 roku zorganizował pierwsze nauczanie konfirmacyjne. Samodzielność parafii w Suchej została urzędowo potwierdzona 14 stycznia 1949 roku. W tym samym roku społeczność sprawiła sobie organy, które zbudował kutnohorski organmistrz Jan Tuček (opus 504), częściowo z elementów starszych organów ze słowackiej wsi Veľké Bierovce. W latach pięćdziesiątych XX wieku zbór liczył około 3500 wiernych.

Coraz większym zagrożeniem stawały się jednak skutki działalności górniczej. Szkody górnicze w budynku kościoła stopniowo usuwano, ale z ich powodu zniknęły dwa budynki szkół ewangelickich. Kościół wraz z cmentarzem i okolicznym terenem obniżył się na skutek eksploatacji górniczej o ponad 17 metrów. Na początku 1958 roku administrację cmentarzy kościelnych przejął urząd państwowy. W latach osiemdziesiątych wprowadzono zakaz pochówków na cmentarzu. W 1991 roku przeprowadzono rekultywację cmentarza i placu przy kościele – część cmentarza zalała woda, trzeba więc było rozebrać nagrobki, nawieźć ziemię do wysokości około 4 metrów i ponownie ustawić groby. Około 1993 roku, po długich staraniach, cmentarz ponownie otwarto i zbudowano chodniki.